Een decimaal stelstel

 De fameuze wiskundige en astronoom Joseph Lagrange was de oudste zoon uit een gezin van elf kinderen. Misschien dat hij daarom tijdens de opzet van een nieuw stelstel van maten en gewichten serieus overwogen heeft in plaats van een decimaal stelsel elf als grondtal voor alle maten gewichten te nemen.

Tijdens de Franse revolutie besloot de Academie Francaise dat het tijd was het sterk verouderde Franse stelstel van maten en gewichten te herzien. Ook de afwisseling van tien, twaalf en twintigtallige eenheden viel onder het mandaat van de te benoemen commissie. Herbert Arthur Klein vermeldt in zijn meesterwerk 'The Science of Measurement' dat in deze commissie die het nieuwe grondtal besprak gepleit werd voor een twaalftallig stelsel. Zo'n stelsel heeft met 2,3,4, 6 en 12  immers meer delers dan een tientallig stelstel dat niet verder komt dan 2, 5 en 10. Daartegenover stelde Joseph Lagrange dat het beter zou zijn om een stelsel zonder ingebouwde voorkeur te kiezen. Elf zou volgens hem een ideaal grondtal zijn. 

Uiteindelijk werd toch gekozen voor een tientallig of decimaal stelstel. We zullen nooit weten hoe handig of objectief een elftallig stelsel geweest zou zijn. Hier in het archief maken we zo af en toe een optelling in het zeventientallig stelsel. Dat voelt goed. Helaas, dat blijft een lege fles die nooit gevuld zal worden.

Zevenenzestig

Wat is 67? Het vaak zwartgemaakte decimale stelstel heeft dan toch een voordeel! Zevenenzestig is één van de vijfendertig mogelijke decimale één-twéétjes. Denk aan 12, 23, 34,..., 67, 78,... In het tientallig stelsel is de grootst mogeljke een-twee 123456789. Hoger gaat echt niet. Dus zijn er in totaal 35. En dat zijn er  genoeg. Het veelgeprezen tweetallig stelstel heeft er geen een! En het drietallig stelstel heeft er maar drie: 12, 21 en 321. Laten we ons in dit geval tevreden stellen met de mogelijkheden van het tientallig stelsel - dat twaalftallige of zestientallige talstelsels meer oplopende cijfercombinaties hebben laten we voor het wat is. Lang leve zevenenzestig in het tientallig stelsel!

En voor de criticasters die hier geen genoegen mee nemen: in De Encyclopedie tot dusver is terug te vinden hoe je 67 in het ééntallig stelsel schrijft...

Tegen de dictatuur!

Heeft u het ook al zo vaak gehoord? Er is weer nieuw decennium begonnen, en het oude is verleden we tijd! We beginnen TwintigTwintig met een schone lei en een goed gevoel!!!

Maar hier in het EBNA-Archief waar de tijd met een speciale traagheid verglijdt kijken we daar toch iets anders tegenaan. Wat is dat eigenlijk, een decennium? En waarom is dat zo bijzonder?
De eerste vraag kunnen is eenvoudig te beantwoorden. Een decennium is een periode van tien jaar. En dus géén periode van een jaar, twee jaar, drie jaar, vier jaar, noem-maar-op jaar. En waarom dat zo bijzonder is? Bij EBNA weten we het niet. Er is een theorie die het aantal vingers van de mens verbindt met het tientallig stelsel. Dit wordt in ieder geval met stelligheid beweerd in de Wikipedia-entry Decimaal talstelsel. Het lijkt wel erg vergezocht om hiermee ook de vreugde rond een nieuw of oud decennium te verklaren. Daarnaast is de start van zo'n decennium niet alleen afhankelijk van het getal tien, een wel zeer willekeurige keuze, daarnaast is ook het moment waarop de jaartelling begon van groot belang.
Kortom, er is niets tegen om opgewekt aan een nieuw decennium te beginnen maar besef wel dat de vreugde eigenlijk een eerbewijs voor de kracht van het tientallig stelsel is.

En misschien is 2020 wel het moment voor een krachtig Basta! Mooi geweest!

Want het kan natuurlijk heel anders? Waarom moet iemand tientallen jaren wachten voor hij of zij de honderdste verjaardag viert? Dat kan heel anders. Weg met de dictatuur van het tientallig stelstel! We vieren onze honderdste verjaardag als we Vier Worden (tweetallig!) Negen Worden (drietallig!) Zestien Worden (viertallig!) en voor waarschijnlijk de laatste keer als we Honderd Worden (tientallig!).  Voor het gemak nog even decimaal voorgerekend. Zo kunnen we in een mensenleven negen keer onze honderdste verjaardag vieren... En dan zijn we meteen van de onzinnige grootscheepse verjaardagsfeesten op 20, 30, 40, 50 en andere tientallen af. De nieuwe honderdjaarsfeesten vallen uit zichzelf op zinvolle levensmomenten: 4, 9, 16, 25, 36, 49, 64, 81, 100 jaar - ieder jaar een overgangspunt en start van een nieuwe periode. Kortom, weg met het tientallige decennium. Leve de variatie in talstelsels.
Leve de kwadraten en de priemgetallen! Leve het vrije nummer - we spreken niet voor niets over natuurlijke getallen en natuurlijke logaritmen en niet over de afgedwongen decimale notatie.

Weg met de dicatuur van het tientallig stelsel! Leve de kracht van het ongetemde getal!